រៀងរាល់ខែ នារីជាច្រើនត្រូវអោបពោះ ផ្អៀងខ្លួនលើគ្រែ ឬខំទ្រាំធ្វើការទាំងឈឺ។ មនុស្សជុំវិញខ្លួនជួនកាលប្រាប់ថា “ស្រីគ្រប់គ្នាក៏អ៊ីចឹងដែរ ទ្រាំទៅ”។ ប៉ុន្តែការឈឺបែបណាជារឿងធម្មតា ហើយបែបណាគួរទៅពេទ្យ?
Dysmenorrhea (អានថា ឌីស-មេ-ណូ-រី-អា) ជាពាក្យវេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់ការឈឺចាប់ពេលមករដូវ។ តាមគ្លីនិក Cleveland Clinic៖
- ស្ត្រីប្រហែល ៦០ ភាគរយឈឺចុកស្រាលៗពេលមករដូវ
- ប្រហែល ៥ ទៅ ១៥ ភាគរយឈឺខ្លាំងរហូតប៉ះពាល់ដល់សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ
ដូច្នេះការឈឺជារឿងដែលជួបញឹកញាប់ ប៉ុន្តែការឈឺខ្លាំងរហូតទៅសាលា ឬទៅធ្វើការមិនបាន មិនមែនជារឿងដែលត្រូវទ្រាំស្ងៀមៗទេ។
ហេតុអ្វីបានជាឈឺ?
រៀងរាល់ខែ ស្បូនកន្ត្រាក់ដើម្បីរុញស្រទាប់ខាងក្នុងចេញមកក្រៅជាឈាមរដូវ។ សារធាតុដែលបញ្ជាឱ្យស្បូនកន្ត្រាក់ហៅថា ប្រូស្តាគ្លែនឌីន (prostaglandin)។ Mayo Clinic ប្រាប់ថា កម្រិតសារធាតុនេះកាន់តែខ្ពស់ ការឈឺកាន់តែខ្លាំង។
Dysmenorrhea មានពីរប្រភេទ
១. ប្រភេទបឋម (Primary)
នេះជាប្រភេទដែលជួបញឹកញាប់ជាង។ វាជាការឈឺពេលមករដូវដែល គ្មានជំងឺអ្វីនៅពីក្រោយ។ តាម Cleveland Clinic ការឈឺចាប់ផ្តើម ១ ឬ ២ ថ្ងៃមុនរដូវមក ឬពេលឈាមចាប់ផ្តើមចេញ ហើយបាត់ទៅវិញក្នុង ២ ទៅ ៣ ថ្ងៃ។
២. ប្រភេទទុតិយភូមិ (Secondary)
ប្រភេទនេះជួបតិចជាង ហើយកើតពី ជំងឺ ឬការបង្ករោគនៅសរីរាង្គបន្តពូជ។ ការឈឺច្រើនចាប់ផ្តើមលឿនជាង ហើយជាប់យូរជាងការឈឺចុកធម្មតា។ មូលហេតុដែល Mayo Clinic និង Cleveland Clinic លើកឡើងរួមមាន៖
- អាងដូមេទ្រីយ៉ូស៊ីស (Endometriosis)៖ ជាលិកាស្រដៀងស្រទាប់ក្នុងស្បូន ដុះនៅក្រៅស្បូន
- អាដេណូមីយ៉ូស៊ីស (Adenomyosis)៖ ជាលិកានោះដុះចូលក្នុងសាច់ដុំស្បូន
- ដុំសាច់ក្នុងស្បូន (Fibroids)
- ការរលាកអាងត្រគាក៖ ការបង្ករោគនៅសរីរាង្គបន្តពូជ
- មាត់ស្បូនតូចចង្អៀត
សញ្ញាមួយដែលគួរចាប់អារម្មណ៍៖ បើពីមុនអ្នកមិនសូវឈឺ ហើយឥឡូវឈឺកាន់តែខ្លាំងពីខែមួយទៅខែមួយ ឬចាប់ផ្តើមឈឺខ្លាំងក្រោយអាយុ ២៥ ឆ្នាំ Mayo Clinic ណែនាំឱ្យទៅពិនិត្យ។
រោគសញ្ញាមានអ្វីខ្លះ?
តាមគ្លីនិក Mayo Clinic រោគសញ្ញាទូទៅរួមមាន៖
- ឈឺចុក ឬឈឺរឹតៗនៅពោះផ្នែកក្រោម ដែលអាចខ្លាំង
- ឈឺស្ពឹកៗជាប់រហូត
- ឈឺរាលដល់ចង្កេះ និងភ្លៅ
- ចង្អោរ លាមករាវ ឈឺក្បាល ឬវិលមុខ
ការឈឺច្រើនចាប់ផ្តើម ១ ទៅ ៣ ថ្ងៃមុនរដូវមក ឈឺខ្លាំងបំផុតប្រហែល ២៤ ម៉ោងក្រោយរដូវចាប់ផ្តើម ហើយធូរស្រាលក្នុង ២ ទៅ ៣ ថ្ងៃ។
អ្នកណាងាយឈឺជាងគេ?
Mayo Clinic រាយកត្តាហានិភ័យដូចនេះ៖
- អាយុក្រោម ៣០ ឆ្នាំ
- មករដូវលើកដំបូងនៅអាយុ ១១ ឆ្នាំ ឬតិចជាងនេះ
- ធ្លាក់ឈាមច្រើនពេលមករដូវ
- រដូវមកមិនទៀង
- មានសមាជិកគ្រួសារឈឺពេលមករដូវដែរ
- ជក់បារី
វិធីបន្ធូរការឈឺនៅផ្ទះ
១. ស្អំកម្ដៅ។ NHS ណែនាំឱ្យដាក់ថង់ទឹកក្ដៅ ឬបន្ទះកម្ដៅលើពោះផ្នែកក្រោម ដោយរុំកន្សែងជាមុនកុំឱ្យរលាកស្បែក។ ការងូតទឹកក្ដៅឧណ្ហៗក៏ជួយដែរ។
២. ធ្វើចលនាស្រាលៗ។ ពេលឈឺ យើងចង់តែដេកស្ងៀម ប៉ុន្តែ NHS ថាលំហាត់ស្រាលៗដូចជាយូហ្គា ហែលទឹក ដើរ ឬជិះកង់ អាចជួយបន្ធូរការឈឺ។
៣. ម៉ាស្សាពោះ និងចង្កេះ។ ម៉ាស្សាស្រាលៗជារង្វង់លើពោះផ្នែកក្រោម និងខ្នង។
៤. លេបថ្នាំបំបាត់ការឈឺ។ NHS ណែនាំប៉ារ៉ាសេតាមុល ឬអ៊ីប៊ុយប្រូហ្វេន។ Cleveland Clinic ប្រាប់ថា ថ្នាំប្រភេទអ៊ីប៊ុយប្រូហ្វេន និងណាប្រុកសែន មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតបើចាប់ផ្តើមលេបពីដើម គឺពេលចាប់ផ្តើមឈឺ ឬពេលរដូវចាប់ផ្តើមមក។ ថ្នាំប្រភេទនេះបន្ថយប្រូស្តាគ្លែនឌីន ដែលជាដើមហេតុនៃការឈឺ។
ចំណាំ៖ អ្នកដែលមានជំងឺក្រពះ ជំងឺតម្រងនោម ហាប់ផ្សិត ឬច្រាលអាស៊ីត គួរសួរឱសថការីមុនលេបអ៊ីប៊ុយប្រូហ្វេន ហើយគួរលេបក្រោយអាហារ។
៥. កាត់បន្ថយបារី ស្រា និងកាហ្វេអ៊ីន។ NHS ថាការបន្ថយស្រានិងការមិនជក់បារីអាចជួយបាន ហើយ Cleveland Clinic ណែនាំឱ្យជៀសអាហារដែលមានកាហ្វេអ៊ីន។
៦. វិធីផ្សេងទៀតដែលអាចសាក។ Cleveland Clinic លើកឡើងយូហ្គា ការចាក់ម្ជុលវិធានសាស្ត្រ លំហាត់បន្ធូរអារម្មណ៍ អាហារដូចជាបន្លែស្លឹកបៃតង ខ្ញី គ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងតែបៃតង ព្រមទាំងវីតាមីន D ឬម៉ាញេស្យូម។ ភស្តុតាងសម្រាប់វិធីទាំងនេះមិនរឹងមាំដូចកម្ដៅនិងថ្នាំទេ ហើយបើចង់លេបថ្នាំបំប៉ន គួរសួរគ្រូពេទ្យជាមុន។
ពេលណាគួរទៅជួបគ្រូពេទ្យ?
កុំទ្រាំស្ងៀម បើអ្នកមានសញ្ញាណាមួយខាងក្រោម៖
- ការឈឺរារាំងអ្នកមិនឱ្យធ្វើកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃបាន រៀងរាល់ខែ (Mayo Clinic, NHS)
- ការឈឺកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ (Mayo Clinic)
- ចាប់ផ្តើមឈឺខ្លាំងក្រោយអាយុ ២៥ ឆ្នាំ (Mayo Clinic)
- រដូវមកច្រើនជាងមុន ឬមិនទៀង (NHS)
- ការឈឺជាប់យូរជាង ៣ ថ្ងៃ (Cleveland Clinic)
ទៅពេទ្យជាបន្ទាន់ បើឈឺអាងត្រគាក ឬឈឺពេលមករដូវខ្លាំង ឬខ្លាំងជាងធម្មតា ហើយថ្នាំបំបាត់ការឈឺមិនជួយ (NHS)។
គ្រូពេទ្យអាចជួយអ្វីបាន?
តាម NHS គ្រូពេទ្យអាចណែនាំ៖
- ថ្នាំប្រឆាំងការរលាកដែលខ្លាំងជាង
- វិធីពន្យារកំណើតដោយអរម៉ូន ដែលធ្វើឱ្យស្រទាប់ស្បូនស្តើង និងបន្ថយការឈឺ
- ឧបករណ៍ TENS ដែលបញ្ជូនចរន្តអគ្គិសនីខ្សោយៗដើម្បីបន្ធូរការឈឺ
បើគ្រូពេទ្យសង្ស័យថាមានជំងឺនៅពីក្រោយ អ្នកអាចត្រូវពិនិត្យបន្ថែម ដូចជាអេកូ ហើយការព្យាបាលនឹងអាស្រ័យលើមូលហេតុនោះ។ Mayo Clinic បញ្ជាក់ថា ការឈឺចុកពេលមករដូវផ្ទាល់មិនបង្កផលវិបាកទេ ប៉ុន្តែជំងឺដែលនៅពីក្រោយ ដូចជាអាងដូមេទ្រីយ៉ូស៊ីស អាចប៉ះពាល់ដល់ការមានកូន។ នេះជាហេតុផលដែលមិនគួរទុកចោល។
សរុបមក
Dysmenorrhea គឺជាការឈឺចាប់ពេលមករដូវ។ ភាគច្រើនវាជាប្រភេទបឋមដែលគ្មានជំងឺនៅពីក្រោយ ហើយអាចបន្ធូរបានដោយកម្ដៅ ចលនាស្រាលៗ និងថ្នាំបំបាត់ការឈឺដែលលេបពីដើម។ ប៉ុន្តែបើការឈឺខ្លាំងរហូតប៉ះពាល់ជីវិត កាន់តែធ្ងន់ឡើង ឬជាប់យូរ វាអាចជាសញ្ញានៃជំងឺដែលព្យាបាលបាន។ នារីៗមិនចាំបាច់ទ្រាំរៀងរាល់ខែទេ ហើយការទៅជួបគ្រូពេទ្យអំពីរឿងនេះ មិនមែនជារឿងគួរឱ្យខ្មាសអ្វីឡើយ។
អត្ថបទនេះជាព័ត៌មានទូទៅ មិនជំនួសការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យទេ។