ចាំឱ្យច្បាស់! រោគសញ្ញាដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលដែលត្រូវទៅពេទ្យភ្លាម មួយនាទីក៏មិនត្រូវរង់ចាំ

ជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល (Stroke) កើតឡើងភ្លាមៗ ដោយគ្មានការជូនដំណឹងមុន។ មជ្ឈមណ្ឌលត្រួតពិនិត្យ និងបង្ការជំងឺអាមេរិក (CDC) ពន្យល់ថា វាកើតឡើងនៅពេលមានអ្វីមួយស្ទះឈាមដែលទៅចិញ្ចឹមផ្នែកមួយនៃខួរក្បាល ឬនៅពេលសរសៃឈាមក្នុងខួរក្បាលបែក។ ពេលខ្វះអុកស៊ីសែន កោសិកាខួរក្បាលចាប់ផ្ដើមស្លាប់ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទី។

ជំងឺនេះមានពីរប្រភេទធំៗ៖

• ស្ទះសរសៃឈាមខួរក្បាល ជាប្រភេទដែលកើតញឹកជាងគេ បណ្ដាលមកពីកំណកឈាម ឬខ្លាញ់កកក្នុងសរសៃឈាម
• បែកសរសៃឈាមខួរក្បាល ឈាមដែលហូរចេញសង្កត់ និងធ្វើឱ្យខូចកោសិកាខួរក្បាល
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

ទាំងពីរប្រភេទអាចបង្កពិការភាពអចិន្ត្រៃយ៍ ឬស្លាប់។ ប៉ុន្តែបើទៅដល់មន្ទីរពេទ្យទាន់ពេល ឱកាសជាសះស្បើយមានច្រើនជាង។ នេះជាហេតុផលដែលមនុស្សគ្រប់រូបគួរចាំរោគសញ្ញាខាងក្រោម។

រោគសញ្ញា ៥ យ៉ាងដែលមកភ្លាមៗ

ពាក្យគន្លឹះគឺ «ភ្លាមៗ»។ CDC ប្រាប់ឱ្យប្រយ័ត្ននឹងសញ្ញាទាំងនេះ៖

1. ស្ពឹក ឬខ្សោយមុខ ដៃ ឬជើងភ្លាមៗ ជាពិសេសតែមួយចំហៀងខ្លួន
2. វង្វេង ពិបាកនិយាយ ឬស្ដាប់មិនយល់ភ្លាមៗ
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
3. ភ្នែកមើលមិនច្បាស់ភ្លាមៗ ម្ខាង ឬទាំងសងខាង
4. ដើរមិននឹង វិលមុខ ឬបាត់លំនឹងភ្លាមៗ
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
5. ឈឺក្បាលខ្លាំងភ្លាមៗ ដោយមិនដឹងមូលហេតុ

វិធីពិនិត្យលឿន ចំណាយតែមួយនាទី

បើអ្នកសង្ស័យថានរណាម្នាក់កំពុងដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល សូមពិនិត្យតាមលំដាប់នេះ។ ជាភាសាអង់គ្លេស គេហៅថា B.E. F.A.S.T.។

សេវាសុខាភិបាលជាតិអង់គ្លេស (NHS) បន្ថែមសញ្ញាផ្សេងទៀតដូចជា ភ្លេចភ្លាំងភ្លាមៗ ចង់ក្អួត ឬក្អួត។

អាការៈបាត់ទៅវិញ ក៏កុំទុកចោល

ជួនកាលរោគសញ្ញាខាងលើលេចឡើង រួចបាត់ទៅវិញក្នុងប៉ុន្មាននាទី។ មនុស្សជាច្រើនគិតថា «ជាហើយ មិនអីទេ»។ នេះជាការគិតខុសដ៏គ្រោះថ្នាក់។

វាហៅថា TIA ឬ «ដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលខ្នាតតូច»។ ឈាមទៅខួរក្បាលត្រូវស្ទះមួយរយៈខ្លី រួចហូរវិញ។ NHS និយាយថា អាការៈអាចមានពីប៉ុន្មាននាទីដល់ប៉ុន្មានម៉ោង ហើយបាត់អស់ក្នុង ២៤ ម៉ោង។

CDC ព្រមានថា ជាងមួយភាគបីនៃអ្នកដែលមាន TIA ហើយមិនទៅព្យាបាល នឹងដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលធ្ងន់ក្នុងរយៈពេល ១ ឆ្នាំ។ ដូច្នេះ សូមចាត់ទុកវាជាការព្រមានចុងក្រោយ។ ទោះអាការៈបាត់ហើយ ក៏ត្រូវទៅមន្ទីរពេទ្យក្នុងថ្ងៃនោះដែរ។

ពេលឃើញសញ្ញា ត្រូវធ្វើអ្វី?

អ្វីដែលត្រូវធ្វើ៖

• ហៅរថយន្តសង្គ្រោះ ១១៩ ភ្លាម។
• មើលនាឡិកា ហើយចាំម៉ោងដែលអាការៈចាប់ផ្ដើម។ CDC ពន្យល់ថា ការព្យាបាលដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត អាចធ្វើបានតែបើគ្រូពេទ្យបញ្ជាក់ជំងឺបានក្នុងរយៈពេល ៣ ម៉ោងបន្ទាប់ពីអាការៈដំបូង។ ម៉ោងនោះជាព័ត៌មានដំបូងដែលគ្រូពេទ្យនឹងសួរ។
• ឱ្យអ្នកជំងឺដេកផ្អៀង ក្បាលខ្ពស់បន្តិច ហើយនៅជាមួយគាត់រហូតដល់ជំនួយមកដល់។

អ្វីដែលមិនត្រូវធ្វើ៖

• កុំរង់ចាំមើលថាវាបាត់ឬអត់។
• កុំបើកបរទៅមន្ទីរពេទ្យដោយខ្លួនឯង។ CDC និង NHS ប្រាប់ដូចគ្នា។
• កុំចំណាយពេលកោសខ្យល់ ជប់ខ្យល់ ឬចាក់ម្រាមបង្ហូរឈាម។ វិធីទាំងនេះមិនអាចបើកសរសៃឈាមក្នុងខួរក្បាលបានទេ ហើយរាល់នាទីដែលបាត់បង់ មានន័យថាកោសិកាខួរក្បាលស្លាប់កាន់តែច្រើន។
• កុំឱ្យអ្នកជំងឺញ៉ាំ ផឹក ឬលេបថ្នាំអ្វីទាំងអស់ ព្រោះគាត់អាចលេបមិនបាន ហើយឈ្លក់។

អ្នកណាប្រឈមខ្ពស់ជាងគេ?

CDC រាប់កត្តាហានិភ័យដូចនេះ៖

• លើសឈាម ជាមូលហេតុនាំមុខគេ
• ទឹកនោមផ្អែម កូលេស្តេរ៉ុលខ្ពស់ និងជំងឺបេះដូង រួមទាំងបេះដូងលោតមិនទៀង
• ធ្លាប់ដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ឬមាន TIA ពីមុន
• ធាត់
• ជក់បារី រួមទាំងការស្រូបផ្សែងបារីអ្នកដទៃ
• ផឹកគ្រឿងស្រវឹងច្រើន
• ញ៉ាំប្រៃ និងខ្លាញ់ឆ្អែតច្រើន ហើយធ្វើចលនារាងកាយតិច
• អាយុច្រើន។ ហានិភ័យកើនប្រហែលទ្វេដងរៀងរាល់ ១០ ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីអាយុ ៥៥ ឆ្នាំ

សូមកុំគិតថាវាកើតតែលើមនុស្សចាស់។ មនុស្សវ័យក្មេងក៏អាចកើតបានដែរ ជាពិសេសអ្នកដែលមានកត្តាខាងលើ។

វិធីការពារ

• វាស់សម្ពាធឈាមឱ្យបានទៀងទាត់។ បើគ្រូពេទ្យឱ្យថ្នាំ សូមលេបទៀងទាត់ កុំឈប់ដោយខ្លួនឯងពេលមានអារម្មណ៍ថាស្រួលខ្លួន។
• គ្រប់គ្រងជាតិស្ករ និងកូលេស្តេរ៉ុល។
• បន្ថយអាហារប្រៃ និងអាហារខ្លាញ់។
• ធ្វើចលនារាងកាយជាប្រចាំ និងរក្សាទម្ងន់។
• ឈប់ជក់បារី និងបន្ថយគ្រឿងស្រវឹង។ CDC ណែនាំស្ត្រីកុំឱ្យលើសមួយកែវ បុរសកុំឱ្យលើសពីរកែវក្នុងមួយថ្ងៃ។

សរុបមក

មុខវៀច ដៃខ្សោយ និយាយមិនច្បាស់ ភ្នែកមើលមិនឃើញ វិលមុខ ឬឈឺក្បាលខ្លាំងដែលមកភ្លាមៗ គឺជាសញ្ញាដែលត្រូវហៅរថយន្តសង្គ្រោះភ្លាម ទោះវាបាត់ទៅវិញក៏ដោយ។ ចំពោះជំងឺនេះ ពេលវេលាគឺជាខួរក្បាល។ សូមចែករំលែកអត្ថបទនេះជូនគ្រួសារ ជាពិសេសអ្នកដែលរស់នៅជាមួយឪពុកម្ដាយចាស់ ឬអ្នកមានជំងឺលើសឈាម។

អត្ថបទនេះផ្ដល់ជាព័ត៌មានទូទៅប៉ុណ្ណោះ មិនអាចជំនួសការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យបានទេ។

ប្រភព

• CDC – Signs and Symptoms of Stroke
• CDC – About Stroke
• CDC – Risk Factors for Stroke
• NHS – Stroke: Symptoms
• NHS – Transient ischaemic attack (TIA)