ជំងឺទឹកនោមផ្អែមកើតឡើងនៅពេលជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់ជាប់ជាប្រចាំ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ប្រាប់ថា ចំនួនអ្នកកើតជំងឺនេះកើនពី ២០០ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ៨៣០ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ហើយកើនលឿនជាងគេនៅប្រទេសដែលមានចំណូលទាប និងមធ្យម។
ជំងឺនេះកើតទាំងបុរស ទាំងស្ត្រី។ ប៉ុន្តែការិយាល័យសុខភាពស្ត្រីរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបញ្ជាក់ថា បើធៀបនឹងបុរសដែលមានជំងឺដូចគ្នា ស្ត្រីប្រឈមនឹងជំងឺបេះដូង ភាពងងឹតភ្នែក និងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តខ្ពស់ជាង។ ស្ត្រីក៏មានរោគសញ្ញាមួយចំនួនដែលបុរសមិនមាន ហើយជំងឺនេះប៉ះពាល់ដល់ការមានផ្ទៃពោះ និងវ័យអស់រដូវផងដែរ។
រោគសញ្ញាទូទៅដែលកើតទាំងស្ត្រី និងបុរស
មជ្ឈមណ្ឌលត្រួតពិនិត្យ និងបង្ការជំងឺអាមេរិក (CDC) រៀបរាប់រោគសញ្ញាទាំងនេះ៖
- នោមញឹក ជាពិសេសពេលយប់
- ស្រេកទឹក និងឃ្លានខ្លាំងជាងធម្មតា
- ស្រកទម្ងន់ដោយមិនបានតម
- អស់កម្លាំង
- ភ្នែកមើលមិនច្បាស់
- ឆាប់ខឹង
- ឆ្លងមេរោគញឹកញាប់
- របួសជាយឺត
- ស្បែកឡើងពណ៌ខ្មៅជាផ្ទាំង
- ស្ពឹក ឬចាក់ម្ជុលៗតាមដៃជើង
ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ ដែលមនុស្សពេញវ័យកើតច្រើនជាងគេ វិវត្តយឺតៗ។ CDC និយាយថា រោគសញ្ញាច្រើនតែចំណាយពេលច្រើនឆ្នាំទើបលេចឡើង ហើយអ្នកខ្លះមិនមានរោគសញ្ញាអ្វីសោះ។ នេះជាហេតុផលដែលមនុស្សជាច្រើនមានជំងឺដោយមិនដឹងខ្លួន។
រោគសញ្ញាដែលស្ត្រីគួរចាប់អារម្មណ៍ជាពិសេស
១. ឆ្លងមេរោគផ្សិតទ្វារមាសញឹកញាប់
CDC ពន្យល់ថា ពេលស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់ រាងកាយបញ្ចេញស្ករលើសតាមទឹកនោម។ ស្ករនេះជួយឱ្យផ្សិត និងបាក់តេរីលូតលាស់លឿន។ បើអ្នករមាស់ទ្វារមាស និងធ្លាក់សខាប់ម្ដងហើយម្ដងទៀត គួរពិនិត្យជាតិស្ករក្នុងឈាម។
២. រលាកផ្លូវទឹកនោមញឹកញាប់
ដោយសារហេតុផលដូចគ្នា ស្ត្រីដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមងាយរលាកផ្លូវទឹកនោម ជាពិសេសពេលស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់។ អាការៈគឺនោមក្រហាយ នោមញឹក និងចង់នោមជាប់ៗ។
៣. បញ្ហាផ្លូវភេទ
CDC ប្រាប់ថា ជំងឺទឹកនោមផ្អែមអាចបន្ថយចំណង់ផ្លូវភេទ។ ទ្វារមាសស្ងួត និងការខូចសរសៃប្រសាទ អាចធ្វើឱ្យឈឺពេលរួមភេទ។
៤. រដូវមិនទៀង និងជំងឺពងទឹកច្រើនលើអូវែ (PCOS)
PCOS ជាបញ្ហាអ័រម៉ូនដែលធ្វើឱ្យរដូវមិនទៀង។ ការិយាល័យសុខភាពស្ត្រីអាមេរិករាប់ PCOS ជាកត្តាហានិភ័យមួយនៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២។ បើអ្នកមាន PCOS គួរពិនិត្យជាតិស្ករក្នុងឈាមឱ្យបានទៀងទាត់។
ផលវិបាកដែលស្ត្រីត្រូវប្រយ័ត្ន
ជំងឺបេះដូង
នេះជាផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ។ ការិយាល័យសុខភាពស្ត្រីអាមេរិកនិយាយថា បើធៀបនឹងបុរសដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម ស្ត្រីប្រឈមនឹងជំងឺបេះដូងខ្ពស់ជាង ហើយក្រោយគាំងបេះដូង ស្ត្រីមានអត្រារស់រានទាបជាង និងគុណភាពជីវិតអន់ជាង។ WHO បន្ថែមថា ជំងឺនេះធ្វើឱ្យខូចសរសៃឈាម ហើយអាចនាំឱ្យគាំងបេះដូង និងដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល។
ភ្នែក តម្រងនោម និងជើង
WHO រាប់បញ្ចូលការខ្សោយតម្រងនោម ការបាត់បង់ចក្ខុវិស័យរហូតដល់ងងឹត និងដំបៅជើងដែលអាចត្រូវកាត់ជើង។ ចំពោះភាពងងឹតភ្នែក ស្ត្រីប្រឈមខ្ពស់ជាងបុរស។
ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត
ស្ត្រីដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រឈមនឹងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តខ្ពស់ជាងបុរស។ ការថែទាំជំងឺរាល់ថ្ងៃជាបន្ទុកផ្លូវចិត្ត ដូច្នេះសូមកុំទុកវាម្នាក់ឯង។
ផលវិបាកពេលមានផ្ទៃពោះ
CDC ព្រមានថា ស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់ពេលមានផ្ទៃពោះបង្កើនហានិភ័យជាច្រើន គឺក្រឡាភ្លើង ការវះកាត់យកកូន រលូតកូន ទារកស្លាប់ក្នុងផ្ទៃ និងពិការភាពពីកំណើត។ ទារកអាចកើតមិនគ្រប់ខែ និងមានបញ្ហាដកដង្ហើម។
មានជំងឺទឹកនោមផ្អែមមួយប្រភេទដែលកើតតែពេលមានផ្ទៃពោះ ហៅថាជំងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ។ CDC និយាយថា វាជាធម្មតាគ្មានរោគសញ្ញាអ្វីទេ ដូច្នេះគ្រូពេទ្យគួរធ្វើតេស្តនៅចន្លោះផ្ទៃពោះ ២៤ ទៅ ២៨ សប្ដាហ៍។ WHO បន្ថែមថា ជំងឺនេះធ្វើឱ្យទាំងម្ដាយ ទាំងកូន ងាយកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ នៅពេលក្រោយ។
ដំណឹងល្អគឺ ស្ត្រីដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមអាចមានផ្ទៃពោះប្រកបដោយសុខភាពល្អបាន បើរៀបចំផែនការជាមួយគ្រូពេទ្យតាំងពីមុនមានផ្ទៃពោះ។
បញ្ហាក្នុងវ័យអស់រដូវ
ក្រោយអស់រដូវ អ័រម៉ូនអេស្ត្រូសែនថយចុះ ហើយ CDC និយាយថាវាធ្វើឱ្យស្ករក្នុងឈាមឡើងចុះមិនទៀង។ ការឡើងទម្ងន់ និងការគេងមិនលក់ដោយសារក្ដៅក្រហាយ ធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងជំងឺកាន់តែពិបាក ហើយហានិភ័យជំងឺបេះដូងក៏កើនឡើងក្នុងវ័យនេះដែរ។
ស្ត្រីណាខ្លះគួរទៅធ្វើតេស្ត?
ការិយាល័យសុខភាពស្ត្រីអាមេរិករាប់កត្តាហានិភ័យនៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ ដូចនេះ៖
- អាយុ ៤៥ ឆ្នាំឡើងទៅ
- លើសទម្ងន់ (សន្ទស្សន៍ម៉ាសរាងកាយ BMI ចាប់ពី ២៥)
- មានឪពុកម្ដាយ ឬបងប្អូនកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែម
- ធ្លាប់មានជំងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ
- ធ្លាប់សម្រាលកូនដែលមានទម្ងន់ប្រហែល ៤ គីឡូក្រាមឡើងទៅ
- មានជំងឺពងទឹកច្រើនលើអូវែ (PCOS)
- មានសម្ពាធឈាមខ្ពស់ ឬកូលេស្តេរ៉ុលខ្ពស់
- ធ្វើចលនារាងកាយតិចជាង ៣ ដងក្នុងមួយសប្ដាហ៍
បើអ្នកមានកត្តាណាមួយក្នុងចំណោមនេះ សូមទៅពិនិត្យជាតិស្ករក្នុងឈាម ទោះមិនមានរោគសញ្ញាអ្វីក៏ដោយ។
វិធីការពារ និងគ្រប់គ្រង
- សម្រកទម្ងន់បន្តិចក៏មានប្រយោជន៍ច្រើន។ ការិយាល័យសុខភាពស្ត្រីអាមេរិកនិយាយថា បើអ្នកលើសទម្ងន់ ការសម្រកត្រឹម ៧ ភាគរយនៃទម្ងន់ខ្លួន អាចបន្ថយហានិភ័យជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ បានជាងពាក់កណ្ដាល។ ឧទាហរណ៍ អ្នកទម្ងន់ ៧០ គីឡូក្រាម សម្រកប្រហែល ៥ គីឡូក្រាម។
- ធ្វើចលនារាងកាយជាប្រចាំ។ WHO ណែនាំឱ្យហាត់ប្រាណកម្រិតមធ្យមយ៉ាងតិច ១៥០ នាទីក្នុងមួយសប្ដាហ៍ គឺប្រហែល ៣០ នាទីក្នុងមួយថ្ងៃ ៥ ថ្ងៃក្នុងមួយសប្ដាហ៍។
- ញ៉ាំអាហារល្អ។ ញ៉ាំបន្លែ គ្រាប់ធញ្ញជាតិមិនសម្រិត សណ្ដែក និងផ្លែឈើឱ្យច្រើន ហើយបន្ថយស្ករ និងខ្លាញ់ឆ្អែត។
- កុំជក់បារី។
- បើមានជំងឺហើយ សូមគ្រប់គ្រងជាតិស្ករឱ្យបានល្អ។ ជាតិស្ករដែលនៅក្នុងកម្រិតល្អ ជួយបន្ថយការឆ្លងមេរោគផ្សិត និងផ្លូវទឹកនោម ហើយការពារផលវិបាកធ្ងន់ៗ។
- បើគ្រោងមានកូន ឬចង់ប្រើថ្នាំពន្យារកំណើត សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជាមុន។
ពេលណាត្រូវទៅជួបគ្រូពេទ្យ?
សូមទៅពិនិត្យ បើអ្នកមានរោគសញ្ញាណាមួយខាងលើ ជាពិសេសនោមញឹក ស្រេកទឹកខ្លាំង ស្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ ឬឆ្លងមេរោគផ្សិតម្ដងហើយម្ដងទៀត។
សូមទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាម បើអាការៈស្រេកទឹក និងនោមច្រើន មកជាមួយការចង់ក្អួត ក្អួត និងឈឺពោះ។ CDC និយាយថា រោគសញ្ញាជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ១ អាចលេចឡើងភ្លាមៗ ហើយធ្ងន់ធ្ងរ។
សរុបមក
ជំងឺទឹកនោមផ្អែមច្រើនតែមកដោយស្ងាត់ៗ ហើយចំពោះស្ត្រី វាប៉ះពាល់ចាប់ពីបេះដូង រហូតដល់ការមានផ្ទៃពោះ និងវ័យអស់រដូវ។ ការឆ្លងមេរោគផ្សិត ឬរលាកផ្លូវទឹកនោមញឹកញាប់ អាចជាសញ្ញាដំបូងដែលមិនគួរមើលរំលង។ ការធ្វើតេស្តឈាមងាយៗ អាចជួយឱ្យអ្នកដឹងមុន និងការពារផលវិបាកធ្ងន់ៗបាន។
អត្ថបទនេះផ្ដល់ជាព័ត៌មានទូទៅប៉ុណ្ណោះ មិនអាចជំនួសការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យបានទេ។