គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍កើតឡើងក្នុងមួយប៉ព្រិចភ្នែក ហើយជាញឹកញាប់អ្នកដែលទៅដល់មុនគេមិនមែនជាគ្រូពេទ្យទេ គឺជាអ្នកធ្វើដំណើរដូចអ្នកនិងខ្ញុំ។ អ្វីដែលអ្នកធ្វើ ឬមិនធ្វើ ក្នុងប៉ុន្មាននាទីដំបូង អាចជួយសង្គ្រោះជីវិត ឬធ្វើឱ្យរបួសកាន់តែធ្ងន់។
អត្ថបទនេះរៀបជំហានតាមក្បួន DR ABC ដែលអង្គការសង្គ្រោះបឋម St John Ambulance និងក្បួនចរាចរណ៍របស់ចក្រភពអង់គ្លេសប្រើ។ សូមចាំថា អត្ថបទមួយមិនអាចជំនួសវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលសង្គ្រោះបឋមបានទេ ប៉ុន្តែការដឹងជំហានមូលដ្ឋានគឺប្រសើរជាងមិនដឹងអ្វីសោះ។
ជំហានទី ១៖ ធ្វើឱ្យកន្លែងកើតហេតុមានសុវត្ថិភាព (Danger)
កុំរត់ចូលភ្លាម។ អ្នកជួយដែលរងរបួសម្នាក់ទៀត មិនជួយអ្នកណាបានទេ។ St John Ambulance ថា មុនចូលទៅជិតអ្នករងរបួស ត្រូវប្រាកដថាកន្លែងនោះមានសុវត្ថិភាពជាមុនសិន។
- ចតយានយន្តរបស់អ្នកឱ្យឆ្ងាយបន្តិច ហើយបើកភ្លើងសញ្ញាអាសន្ន
- មើលចរាចរណ៍ជុំវិញ ហើយសុំឱ្យនរណាម្នាក់ជួយបង្អង់ ឬបង្វែរយានយន្តដែលមកពីក្រោយ
- ពន្លត់ម៉ាស៊ីនយានយន្តដែលជួបគ្រោះថ្នាក់ (ក្បួនចរាចរណ៍អង់គ្លេស)
- ហាមជក់បារីនៅជិតនោះ ព្រោះអាចមានសាំងហូរ
- បើមានស្រោមដៃក្នុងប្រអប់សង្គ្រោះបឋម សូមពាក់
ជំហានទី ២៖ ហៅជំនួយភ្លាម
នៅកម្ពុជា ហៅ ១១៩ សម្រាប់រថយន្តសង្គ្រោះបន្ទាន់ និង ១១៧ សម្រាប់នគរបាល។ បើមានមនុស្សច្រើន ចង្អុលទៅម្នាក់ឱ្យចំ ហើយប្រាប់ថា “បងអាវខៀវ ជួយហៅ ១១៩”។ បើគ្រាន់តែស្រែកថា “នរណាជួយហៅពេទ្យផង” មនុស្សគ្រប់គ្នាច្រើនតែគិតថាអ្នកផ្សេងហៅរួចហើយ។
តាមក្បួនចរាចរណ៍អង់គ្លេស សូមប្រាប់៖
- ទីតាំងឱ្យច្បាស់ (ឈ្មោះផ្លូវ បង្គោលគីឡូម៉ែត្រ ឬកន្លែងសម្គាល់ជិតនោះ)
- ចំនួនយានយន្តដែលពាក់ព័ន្ធ
- ចំនួនអ្នករងរបួស និងស្ថានភាពរបស់ពួកគេ
កុំដាក់ទូរស័ព្ទចុះមុនគេ។ រង់ចាំឱ្យអ្នកទទួលប្រាប់ថារួចរាល់។
ជំហានទី ៣៖ ពិនិត្យថាអ្នករងរបួសដឹងខ្លួនឬទេ (Response)
លុតជង្គង់ចុះក្បែរទ្រូង ចាប់ស្មាគេអង្រួនថ្នមៗ ហើយសួរឮៗថា “អ្នកមិនអីទេ?”។ អ្នកដែលដឹងខ្លួននឹងបើកភ្នែក ឬធ្វើកាយវិការតប។
បើមានអ្នករងរបួសច្រើននាក់ មើលអ្នកដែលនៅស្ងៀមជាមុន។ អ្នកដែលស្រែកថ្ងូរនៅដកដង្ហើមបាន ចំណែកអ្នកដែលមិនកម្រើកអាចកំពុងមានអាយុជីវិតនៅលើសរសៃថ្នាប់។
ជំហានទី ៤៖ បើកផ្លូវដង្ហើម និងពិនិត្យដង្ហើម (Airway, Breathing)
បើគេមិនតប៖
- ដាក់ដៃម្ខាងលើថ្ងាស ហើយប្រើម្រាមពីរនៃដៃម្ខាងទៀតលើកចង្កាឡើង ដើម្បីបើកផ្លូវដង្ហើម។
- មើល ស្តាប់ និងទទួលអារម្មណ៍ដង្ហើម រហូតដល់ ១០ វិនាទី។ មើលថាទ្រូងឡើងចុះឬទេ។
- ប្រយ័ត្ន៖ ការដកដង្ហើមតិចៗ យឺតៗ មានសំឡេង មិនមែនជាដង្ហើមធម្មតាទេ។ St John Ambulance ថាវាជាសញ្ញាបេះដូងឈប់ដើរ។
បើសង្ស័យថារបួសក ឬឆ្អឹងខ្នង៖ Mayo Clinic ថាកុំងើបក្បាលទៅក្រោយ។ ប្រើម្រាមដៃចាប់ថ្គាមទាញទៅមុខថ្នមៗជំនួសវិញ។
ជំហានទី ៥៖ បើមិនដកដង្ហើម ចាប់ផ្តើមសង្កត់ទ្រូង (CPR)
ប្រាកដថាមានគេហៅ ១១៩ ហើយ រួចធ្វើតាម St John Ambulance៖
- ដាក់កែងដៃម្ខាងលើកណ្ដាលទ្រូង ដាក់ដៃម្ខាងទៀតពីលើ ហើយប្រទាក់ម្រាមដៃគ្នា។
- សង្កត់ចុះជ្រៅប្រហែល ៥ ទៅ ៦ សង់ទីម៉ែត្រ ក្នុងល្បឿន ១០០ ទៅ ១២០ ដងក្នុងមួយនាទី (ប្រហែល ២ ដងក្នុងមួយវិនាទី)។
- បើអ្នកធ្លាប់រៀន អាចសង្កត់ ៣០ ដង រួចផ្លុំខ្យល់ ២ ដង ឆ្លាស់គ្នា។ បើមិនធ្លាប់រៀន ឬមិនអាចផ្លុំបាន សង្កត់ទ្រូងជាប់រហូតតែមួយមុខក៏បាន។
- បន្តរហូតដល់ជំនួយមកដល់ អ្នករងរបួសដកដង្ហើមធម្មតាវិញ ឬអ្នកអស់កម្លាំង។ បើមានមនុស្សផ្សេង ប្ដូរវេនគ្នា។
ជំហានទី ៦៖ បញ្ឈប់ឈាម (Circulation)
ការហូរឈាមខ្លាំងអាចផ្ដាច់ជីវិតក្នុងប៉ុន្មាននាទី។ St John Ambulance ថា បើឈាមហូរគំហុកគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ត្រូវបញ្ឈប់វាជាមុនសិន សូម្បីមុនពិនិត្យផ្លូវដង្ហើម។ ជំហានតាម Mayo Clinic៖
- បើមានស្រោមដៃ សូមពាក់។ បើគ្មាន អាចប្រើថង់ប្លាស្ទិកស្អាតរុំដៃ។
- បិទរបួសដោយកន្សែង ឬក្រណាត់ស្អាត ហើយ សង្កត់ឱ្យតឹងដោយបាតដៃ រហូតដល់ឈាមឈប់។
- បើឈាមជ្រាបចេញ កុំដកក្រណាត់ចាស់ចេញ។ ដាក់ក្រណាត់ថ្មីពីលើ ហើយសង្កត់បន្ត។
- រុំរបួសដោយបង់ ឬក្រណាត់ ហើយលើកកន្លែងរបួសឱ្យខ្ពស់ជាងបេះដូងបើអាច។
- ជួយឱ្យអ្នករងរបួសដេកចុះ ហើយកុំឱ្យគេកម្រើក។
ចំណុចដែលត្រូវប្រយ័ត្ន៖
- កុំដកវត្ថុដែលជាប់ក្នុងរបួស ដូចជាកញ្ចក់ ឬដែក។ វាអាចកំពុងជួយទប់ឈាម។ សង្កត់ជុំវិញវា មិនមែនពីលើវាទេ។
- កុំចងខ្សែរឹតផ្ទាល់ខ្លួន។ Mayo Clinic ថាគួរប្រើតែខ្សែរឹតបញ្ឈប់ឈាមដែលផលិតសម្រាប់ការងារនេះ ហើយតែបើអ្នកធ្លាប់រៀនប្រើប៉ុណ្ណោះ។
- បើអ្នករងរបួសស្លេក ត្រជាក់ បែកញើស និងជីពចរលឿន គេអាចកំពុងស្រុតសម្ពាធឈាម។ ឱ្យគេដេក លើកជើងឡើងបន្តិច ហើយដណ្ដប់ឱ្យកក់ក្ដៅ។
ជំហានទី ៧៖ កុំផ្លាស់ទីអ្នករងរបួស បើមិនចាំបាច់
នេះជាកំហុសដែលឃើញញឹកញាប់បំផុត៖ មនុស្សច្រើននាក់ជួយលើកអ្នករងរបួសដាក់លើម៉ូតូ ឬរឺម៉កភ្លាមៗ។ បើគេមានរបួសឆ្អឹងខ្នង ការលើកបែបនេះអាចធ្វើឱ្យគេពិការមួយជីវិត។
ក្បួនចរាចរណ៍អង់គ្លេសប្រាប់ច្បាស់ថា កុំផ្លាស់ទីអ្នករងរបួស លុះត្រាតែមានគ្រោះថ្នាក់បន្ត ដូចជាភ្លើងឆេះ ឬគេដេកនៅកណ្ដាលផ្លូវដែលរថយន្តនៅតែបើក។
គួរសង្ស័យរបួសឆ្អឹងខ្នង តាម Mayo Clinic បើ៖
- គេរងរបួសក្បាល ហើយស្មារតីប្រែប្រួល
- គេថាឈឺក ឬខ្នងខ្លាំង
- គេស្ពឹក ខ្សោយ ឬកម្រើកដៃជើងមិនបាន
- ក ឬខ្លួនបត់ ឬស្ថិតក្នុងឥរិយាបថមិនធម្មតា
- ការប៉ះទង្គិចខ្លាំងលើខ្នង ឬក្បាល
ក្នុងករណីនេះ ឱ្យគេនៅស្ងៀម ហើយទប់ក្បាលនិងកកុំឱ្យកម្រើក ដោយប្រើដៃ ឬដាក់កន្សែងមូរទាំងសងខាងក។ បើគេក្អួត ឬឈ្លក់ឈាម ហើយចាំបាច់ត្រូវប្រែខ្លួន ត្រូវមានមនុស្សយ៉ាងតិចពីរនាក់ ដើម្បីរក្សាក្បាល ក និងខ្នងឱ្យត្រង់ជួរជាមួយគ្នា។
ចុះមួកសុវត្ថិភាពវិញ?
នៅកម្ពុជា គ្រោះថ្នាក់ភាគច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងម៉ូតូ ដូច្នេះចំណុចនេះសំខាន់ណាស់។ ទាំងក្បួនចរាចរណ៍អង់គ្លេស និង Mayo Clinic ប្រាប់ដូចគ្នាថា កុំដោះមួកសុវត្ថិភាពចេញ លុះត្រាតែចាំបាច់បំផុត ឧទាហរណ៍ គេមិនដកដង្ហើម ហើយមួកបិទមិនឱ្យអ្នកជួយបាន។
បើគេសន្លប់ ប៉ុន្តែនៅដកដង្ហើម
St John Ambulance ថា បើអ្នករងរបួសសន្លប់ ដកដង្ហើមធម្មតា ហើយគ្មានការហូរឈាមខ្លាំង ឱ្យដាក់គេក្នុងឥរិយាបថសង្គ្រោះ (ដេកផ្អៀង) ដើម្បីកុំឱ្យអណ្ដាត ឬកំអួតបិទផ្លូវដង្ហើម។ ប៉ុន្តែបើសង្ស័យរបួសឆ្អឹងខ្នង កុំប្រែខ្លួនគេបើគេនៅដកដង្ហើមបានល្អ។ គ្រាន់តែនៅមើលដង្ហើមគេជាប់រហូតរហូតដល់ជំនួយមកដល់។
រឿង ៧ យ៉ាងដែលមិនត្រូវធ្វើ
- កុំលើក ឬអូសអ្នករងរបួស បើគ្មានគ្រោះថ្នាក់បន្ត។
- កុំដោះមួកសុវត្ថិភាព បើមិនចាំបាច់។
- កុំឱ្យញ៉ាំ ឬផឹកអ្វីទាំងអស់ សូម្បីតែទឹក។ ក្បួនចរាចរណ៍អង់គ្លេសហាមចំណុចនេះ ព្រោះគេអាចត្រូវវះកាត់បន្ទាន់។
- កុំដកវត្ថុដែលជាប់ក្នុងរបួស។
- កុំចងខ្សែរឹតដោយខ្សែកៅស៊ូ ឬខ្សែក្រវាត់។
- កុំឈរថតរូប ឬថតផ្សាយផ្ទាល់ ជំនួសឱ្យការជួយ។ បើអ្នកមិនអាចជួយផ្ទាល់បាន យ៉ាងហោចណាស់សូមហៅ ១១៩ ហើយជួយបើកផ្លូវឱ្យរថយន្តសង្គ្រោះ។
- កុំទុកអ្នករងរបួសចោលម្នាក់ឯង។ និយាយលុងលោមគេ ហើយនៅជាមួយរហូតដល់ជំនួយមកដល់។
បើមានរលាក ក្បួនចរាចរណ៍អង់គ្លេសណែនាំឱ្យស្រោចទឹកស្អាតត្រជាក់ល្មមយ៉ាងតិច ២០ នាទី។ កុំលាបថ្នាំដុសធ្មេញ ទឹកត្រី ឬប្រេង។
សរុបមក៖ ចងចាំ ៤ ជំហាន
- សុវត្ថិភាពជាមុន៖ កុំឱ្យខ្លួនឯងក្លាយជាអ្នករងរបួសម្នាក់ទៀត។
- ហៅ ១១៩៖ ប្រាប់ទីតាំង និងចំនួនអ្នករងរបួស។
- ដង្ហើម និងឈាម៖ បញ្ឈប់ឈាមដោយសង្កត់ ហើយសង្កត់ទ្រូងបើគេមិនដកដង្ហើម។
- កុំផ្លាស់ទី៖ រង់ចាំអ្នកជំនាញ លុះត្រាតែមានគ្រោះថ្នាក់បន្ត។
វិធីល្អបំផុតដើម្បីត្រៀមខ្លួន គឺចូលរៀនវគ្គសង្គ្រោះបឋមម្តង។ កាកបាទក្រហមកម្ពុជា និងអង្គការមួយចំនួនមានបើកវគ្គបែបនេះ។ និងសូមទុកប្រអប់សង្គ្រោះបឋមតូចមួយក្នុងរថយន្ត ឬក្រោមកែបម៉ូតូរបស់អ្នក។
អត្ថបទនេះជាព័ត៌មានទូទៅ មិនជំនួសការបណ្ដុះបណ្ដាលសង្គ្រោះបឋម ឬការណែនាំរបស់អ្នកជំនាញនៅនឹងកន្លែងទេ។